Actueel

Eikenprocessierupsen blijken de langdurige kou van deze winter goed te doorstaan. Bij het opensnijden van eipakketjes komen de rupsjes springlevend naar buiten. Dit blijkt uit verschillende controles van het biologisch plaagbestrijdingsbedrijf Biocontrole de afgelopen tijd.

Ondanks de bevindingen uit de controles, is het nog te vroeg om nu al iets te zeggen over de mogelijke overlast van de eikenprocessierups later dit jaar. Dat is afhankelijk van de weersomstandigheden in april, wanneer de rupsen normaalgesproken uit hun ei komen. Dan zijn vorst en gure oostenwind pas echt schadelijk voor de rupsen.

Aangezien de eikenprocessierups van warmte houdt, willen entomologen (insectendeskundigen) graag weten hoe de eikenprocessierups deze huidige koude winter doorkomt. Het biologische plaagbestrijdingsbedrijf Biocontrole verzamelde op 8 februari eipakketjes van de eikenprocessierups bij Raalte (Overijssel) en op 9 februari hetzelfde in Westerbeek (Noord-Brabant).

De koude periode van deze winter duurt veel langer dan die van vorig jaar. Bovendien hebben de rupsen buiten naast vorst ook te maken met koude oostenwind. Met name de eitjes uit Westerbeek waren afkomstig uit vrijstaande bomen waar de oostenwind vrij spel heeft. Veel guurdere omstandigheden dan in de koelkast dus. Uit elk eipakket werd een aantal rupsen bekeken. Het ging hierbij om eitjes uit de buiten- en binnenkant van het pakket, omdat de omstandigheden hiertussen ook kunnen verschillen. Uiteindelijk bleek er geen verschil in vitaliteit van de rupsen tussen deze verschillende locaties.

Op 12 februari voerde het bedrijf onder de microscoop zogenaamde ‘keizersnedes’ uit op de eipakketjes om te zien hoe de rupsjes het maakten. Zowel de rupsjes uit Westerbeek als die uit Raalte bleken in een prima conditie te verkeren. Na het opensnijden kropen ze zonder hulp zelf het eitje uit. Andere keren moesten de rupsen eerst voorzichtig met een kwastje worden geprikkeld om ze in actie te laten komen. 

In 2009 onderzocht Biocontrole op dezelfde manier hoe de eikenprocessierupsen de winter door waren gekomen. Eerder werd al ontdekt dat de rupsen het drie weken zonder eten in de koelkast uithouden. De eikenprocessierups kan onder bepaalde omstandigheden - met name warm en droog weer in het voorjaar - voor grote overlast zorgen. De rups prodcueert brandharen die bij mens en dier irritaties veroorzaken aan ogen en luchtwegen.

Het insecticide imidacloprid is volgens twee Nederlandse wetenschappers mede de oorzaak van de massale bijensterfte van de afgelopen tijd. Deze werkzame stof zit onder meer in het middel Admire.
Toepassingen waarbij bijen met imidacloprid in aanraking kunnen komen, zouden volgens de Utrechtse hoogleraar Jeroen van der Sluijs en toxicoloog Henk Tennekesmoeten worden teruggedraaid. Zij vinden de toelating van het insecticide imidacloprid onverantwoord. Daarom luidden zij zaterdag de noodklok in een brief in NRC Handelsblad.
Uit onderzoek blijkt namelijk dat imidacloprid schadelijk is voor bijen: het tast het navigatievermogen van de insecten aan. Volgens de wetenschappers was dit al in 2003 bekend, na grote bijensterfte in Frankrijk. In Frankrijk is de stof vervolgens verboden.
Ondanks dat heeft het Ctgb (College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden) de toelating van het middel tussen 2006 en 2009 steeds verruimd, aldus de wetenschappers. Zij vinden dat de toelatingen moeten worden teruggedraaid; alleen daarmee is de oorzaak van de bijensterfte volgens hen weggenomen.
Bron: Vakblad voor de Bloemisterij 4 mei 2009.
Klik hier voor een lijst met middelen met imidacloprid als werkzame stof.

Entomologe Silvia Hellingman heeft op 31 januari eikenprocessierupsen 'met een keizersnede' ter wereld laten komen. Ze heeft de eipakketjes eigenhandig opengemaakt om te zien of de rupsen door de vorst het leven hadden gelaten. Ze legde de eikenprocessierupsen vervolgens onder de microscoop en legde het beeld op film vast. Op de film ziet u dat de rupsen -in werkelijkheid zo klein als een speldenknop- springlevend zijn.
Op 2 januari meldde ze dat de eikenprocessierupsen op eigen kracht uit hun ei kwamen, gestimuleerd door de plaatsing in warme temperatuur. Deze observaties zijn onderdeel van het onderzoek dat Hellingman samen met boomverzorger Henry Kuppen doet naar de effecten van harde vorst op de EPR.

Kuppen en Hellingman plaatsten enkele weken terug hun vraagtekens bij het artikel 'Vorst mogelijk doodvonnis eikenprocessierups' in de Tuin en Landschapsnieuwsbrief van 13 januari. Kuppen vond het artikel te kort door de bocht: "Laten we eerst maar eens kijken wat het resultaat van de afgelopen vorstperiode is geweest voordat we gaan roepen dat de EPR mogelijkerwijs de das om is gedaan."
Entomoloog Henk Vlug voegde hieraan toe op onze website: "Dat vorst schade doet aan insecten is een wijd verbreid misverstand. Insecten maken gedurende een vorstperiode glycolachtige verbindingen aan die ze als 'antivries' beschermen."
Het ministerie sloot zich op 22 januari aan bij de sceptici en meldde dat er 'over het eikenprocessierupsseizoen van 2009 pas uitspraak kan worden gedaan in april, wanneer er gegevens zijn over de uitkomst van de jonge rupsen en de weersomstandigheden in die periode'.

In Boomzorg 1 2009, die medio februari uitkomt, plaatsen Kuppen en Hellingman samen een artikel over hun bevindingen op dit vlak.

Bekijk film eikenprocessierups in YOUTUBE

DEN HAAG - Aangevreten planten. Alleen de buxussen staan er goed bij. Wilma Beeftink baalt verschrikkelijk dat haar tuin aan de Guirlande in Den Haag er zo uitziet. Met dank aan de snuitkever.
,,De kever vreet aan alle planten, behalve de buxus. Ze zien er gewoon niet meer uit. Als ik al mijn aangevreten planten moet vervangen, ben ik ruim driehonderd euro kwijt.’’
Drie jaar geleden ontdekte Beeftink dat veel van haar planten aangevreten bladeren hadden. ,,Ik nam een gehavend blad mee naar een tuincentrum. Daar zeiden ze dat het waarschijnlijk het werk was van een snuitkever, maar een goed middel ertegen hadden ze niet. Er waren wel wat bestrijdingsmiddelen, maar die bleken al snel te giftig en werden uit de schappen gehaald.’’

Beeftink kwam terecht bij keverexpert Silvia Hellingman. Die doet onderzoek naar de kevers en verkoopt een biologisch bestrijdingsmiddel. ,,Silvia constateerde dat er alleen bij mij al acht verschillende soorten rondlopen. Zij adviseerde mij de kevers op een biologische manier, met zogenoemde aaltjes, te bestrijden.’’ Tot nu toe heeft dat echter weinig effect. Volgens Beeftink doordat niet iedereen de strijd tegen de kevers aangaat. ,,Ze zitten natuurlijk niet alleen bij mij in de tuin.’’ In voor- en najaar moeten de aaltjes gesproeid worden. Beeftink doet dan briefjes bij de buren in de bus of zij ook hun tuin willen besproeien. ,,Als niet alle kevers worden gedood, zullen ze niet verdwijnen. Eén kever legt zeshonderd eitjes per jaar.’’

De Wapserveense insectendeskundige Silvia Hellingman legt uit dat alleen al in Nederland zo’n 600 soorten snuitkevers voorkomen. Zes soorten zijn uitheems. Twee daarvan, de otiorhynchus salicicola en otiorhynchus armadillo, zijn zeer schadelijk. Ze vreten kartels aan de bladranden en de roomwitte larven met oranjebruine kopjes maken korte metten met de wortels. Zorgwekkend vindt Hellingman dat de insekten van alle planten houden, met uitzondering van de buxus. Zij adviseert mensen die willen weten of ze snuitkevers in de tuin hebben, een omgekeerde paraplu onder een heester te zetten. Door hard te schudden vallen de kevers in de plu. Om te weten of het een schadelijke uitheemse soort is, mag de vangst naar haar worden opgestuurd.

www.biocontrole.nl

Bericht van de Plantenziektenkundige Dienst (PD)  van het ministerie van LNV,
22 januari 2009

Minder Eikenprocessierups in 2009?
Op www.natuurbericht.nl wordt gesproken over een mogelijke afname van eikenprocessierups ten gevolge van de afgelopen vorstperiode. Eikenprocessierups komt in Europa ook voor op plaatsen waar het doorgaans in de winter veel kouder is dan bij ons, bijvoorbeeld Zuid Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk en Zwitserland. De eipakketten van eikenprocessierups kunnen vorstperioden goed doorstaan. Daarom is een conclusie over de mate van overlast van eikenprocessierups in de zomer van 2009 nog niet te trekken. Van invloed op overleving zijn behalve vorst ook omstandigheden van vocht en hogere temperaturen. Indien perioden van relatief hoge temperaturen en vorst elkaar afwisselen, komt de overleving in gevaar. Cruciaal zijn de weersomstandigheden bij uitkomst van de eieren in april. Dan zijn de jonge larven het meest kwetsbaar voor weersinvloeden, zoals kou en regen. Een algemeen antwoord dat geldt voor heel Nederland is niet te geven. De klimatologische omstandigheden kunnen lokaal verschillen, waardoor overleving in het ene gebied hoger kan zijn dan in het andere gebied. Een uitspraak over het eikenprocessierups seizoen van 2009 kan pas in april worden gedaan als er gegevens zijn over de uitkomst van de jonge rupsen en de weersomstandigheden in die periode. Tevens is van invloed of in 2008 een intensieve bestrijding van eikenprocessierups heeft plaatsgevonden, het voorkomen van grote aantallen eikenprocessierups in nabijgelegen gebieden en de aanwezigheid van natuurlijke vijanden.
Zie www.minlnv.nl\eikenprocessierups

Boomverzorger Henry Kuppen en entomologe Silvia Hellingman plaatsen hun vraagtekens bij het artikel 'Vorst mogelijk doodvonnis eikenprocessierups' in de Tuin en Landschapsnieuwsbrief van 13 januari. Kuppen vindt dat het artikel te kort door de bocht is: "Laten we eerst maar eens kijken wat het resultaat van de afgelopen vorstperiode is geweest voordat we gaan roepen dat de EPR mogelijkerwijs de das om is gedaan."
Het Tuin en Landschap-artikel bericht dat de zeer strenge en aanhoudende vorst van tussen de 12 en 20 graden onder nul van de voorgaande weken weleens een slachting aan zou kunnen richten onder de eikenprocessierupsen. Kuppen: "Verderop in het artikel wordt de kop wat genuanceerd, maar toch merken we onder opdrachtgevers al dat zij ervan uitgaan dat ze dit jaar minder hoeven doen aan de EPR dan normaal gesproken." Dit is volgens de zogenoemde 'rupsenkoning' te prematuur gedacht: "Eipakketten zijn de veiligste manier gebleken om iets te laten overwinteren. Daarom laten Silvia Hellingman en ik deze week eipakketjes eerder uitkomen om te kijken of de vorst de EPR ook daadwerkelijk op grote schaal de das om heeft gedaan."
Kuppen wil ook nog niet te vroeg juichen over de wel erg lage temperaturen van de afgelopen weken: "In maart - dan ontwikkelt de EPR zich al volop in het eitje - 2005 vroor het 21 graden Celsius in Flevoland, maar daar zit de rups nog steeds. Zuidelijker in het land vroor het toen 16 graden, hetgeen verderop in het jaar slechts een hele kleine terugval gaf."
In Boomzorg 1 2009, die medio februari uitkomt, plaatsen Kuppen en Hellingman samen een artikel over hun eigen bevindingen op dit vlak.
Over het te verschijnen artikel zegt Kuppen alvast: "Mocht er kritiek op het artikel komen, dan zal ik ervoor zorgen dat ik een meting verricht in Weert, het koudst gemeten punt in Nederland."

De website van Biocontrole is geheel vernieuwd. De website is niet alleen in een nieuw jasje gestoken. De toegankelijkheid is sterk verbeterd door een ingebouwde zoekmachine. De informatie is uitgebreid en Biocontrole beschikt nu over een moderne webshop met de mogelijkheid om via iDEAL te betalen. Lees meer.......