Eikenprocessierups

Eikenprocessierups

Op deze pagina vindt u achtergrondinformatie over eikenprocessierups, het schadebeeld, het signaleren van de rupsen en vlinders en de bestrijding van eikenprocessierups.

Voor meer informatie kunt u uiteraard contact met ons opnemen via het contactformulier of telefonisch (contactgegevens).

Levenswijze en levenscyclus

Eikenprocessierups komt voor op verschillende soorten eiken, en heeft zich inmiddels over heel Nederland verspreid. De rupsen maken nesten op de stammen of takken van de bomen, of, bij erg warm weer, in de grond aan de voet van eiken. De nesten zijn zichtbaar als een grotere of kleinere ‘bal’ omgeven door spinsel. Vanuit de nesten gaan de rupsen in optocht (vandaar de naam ‘processie’) naar de toppen van de takken om de jonge bladeren op te eten.
De harige Eikenprocessierupsen vervellen vijf maal. Vanaf het derde larvenstadium hebben de rupsen microscopisch kleine, giftige brandharen. Als deze haren in aanraking komen met de huid van mensen of zoogdieren zorgt dit voor een allergische reactie.
De eerste rupsen komen in april uit de eieren. Na een 5-tal keren vervellen zijn ze na ongeveer 2 maanden ruim 3 cm lang en volgroeid, en verpoppen ze tot vlinders. De vlinders paren en zetten in de (na)zomer eipakketten van 20 tot 50 stuks bij elkaar af. De eipakketjes blijven de winter over, op de takken van eiken.
De oude nesten van Eikenprocessierups blijven in de bomen achter, en zitten dan nog vol met vervellingshuidjes, pophuiden en brandharen. Ook deze kunnen nog gevaarlijk zijn voor mensen en zoogdieren, omdat de brandharen lange tijd hun giftige stof behouden.

Eikenprocessievlinder Eikenprocessierupsen Eikenprocessierupsen Eikenprocessierupsen

 

Schade

De Eikenprocessierups vormt een probleem waar veel eiken bij elkaar staan. Een kilometerslange weg met aan weerszijden eiken, of een natuurgebied met veel eiken vormen een risico voor vestiging en verspreiding van de Eikenprocessierups. De schade aan de bomen is te zien aan de kaal gegeten uiteinden van de takken.
Deze zichtbare schade is niet het ergste. Eikeprocessierups is een risico voor de volksgezondheid. Eiken in de buurt van scholen, zwembaden, sportparken, bij drukke fietspaden en in recreatie-gebieden dienen dan ook goed bekeken te worden op aanwezigheid van eipakketten, rupsen of nesten.
Eikenprocessierups

Risico voor Volksgezondheid

Erger dan de schade aan de bomen is het risico dat Eikenprocessierups veroorzaakt voor de gezondheid van mensen en zoogdieren.
De minuscule brandharen die rupsen vanaf het derde larvenstadium bij verstoring wegschieten (niet de verwarren met de zichtbare haren op de huid van de rupsen) hebben weerhaakjes waardoor ze zich hechten aan de huid, aan slijmvliezen van mond, neus of ogen, en aan bijvoorbeeld kleding.
Een giftig stofje in de brandharen roept allergische reacties op: jeuk, huiduitslag, ontstekingen aan slijmvliezen van mond, neus en ogen. Bij personen die zeer gevoelig zijn voor de brandharen kunnen bij herhaalde blootstelling zelfs hartklachten of een shock optreden. De brandharen blijven extreem lang giftig, dus ook de lege nesten van Eikenprocessierups zijn gevaarlijk.
Eikenprocessierups

Signalering

Om de Eikenproccesierups-vlinders te signaleren heeft Biocontrole vallen met geurstoffen (feromonen). De vallen worden opgehangen bij risicoplekken zoals scholen, recreatieterreinen, toeristische attracties of drukke fietspaden. In deze vallen paren de vlinders niet waardoor de populatieopbouw afneemt.
De gevangen vlinders kunnen worden geteld en hieruit is af te leiden hoeveel nesten er in de omgeving aanwezig zijn. Zo kan er gericht gezocht worden naar de nesten om deze zoveel mogelijk te verwijderen.
Om de levenscyclus van de Eikenprocessierups, bijv. de overleving van eipakketten na strenge vorst of een natte winter, het uitkomen van de eieren en de stadia van de rupsen goed te kunnen volgen heeft Biocontrole samen met Timmerman Groenvoorziening in Dieverbrug een Eikenprocessierups-waarnemingsstation ingericht. Naar aanleiding van de waarnemingen die hier worden gedaan kunnen we een zeer gericht advies geven over de te verwachten plaagdruk en het juiste bestrijdingsmoment.
EikenprocessievlinderEikenprocessierups

Bestrijding

Om de rupsen te bestrijden heeft Biocontrole een oplossing in de vorm van insect-parasitaire nematoden. Dat zijn aaltjes in een speciale formulering. De aaltjes worden in de avond gemengd met een gel in de bomen gespoten. De aaltjes dringen binnen in de rupsen en maken deze ziek.
Insect-parasitaire aaltjes zijn onschadelijk voor mensen en zoogdieren.
Insect-parasitaire aaltjes kunnen al vanaf 7 graden nachttemperatuur worden verspoten. Daarmee is deze bestrijdingsmethode al vroeg in de levenscyclus van de eikenprocessierups toe te passen.
Het voordeel daarvan is dat de rupsen ten tijde van de bestrijding nog geen brandharen hebben gevormd, dus dat deze toepassing geen risico voor de gezondheid oplevert. Een ander belangrijk voordeel is dat bij de toepassing vroeg in het voorjaar andere, beschermde rupsen-/vlindersoorten nog niet uitgekomen zijn. Deze worden bij de vroege toepassing van de insect-parasitaire nematoden niet blootgesteld aan de bestrijding, en blijven dus gespaard.
Een andere biologische oplossing zijn gaasvlieglarven die worden geleverd in speciale kweekzakjes, die in de bomen uitgehangen kunnen worden.
Eikenprocessierupsen

Biodiversiteit

Eikenprocessierups heeft biologische vijanden die spontaan in de natuur aanwezig zijn. Deze worden bevorderd door een divers plantenbestand, met verschillende planten die met elkaar over een lange periode in bloei staan. De spontaan voorkomende natuurlijke vijanden kunnen een aanzienlijke bijdrage voor het beheersen van Eikenprocessierups leveren. Het is daarom belangrijk aandacht te besteden aan bijvoorbeeld de onderbegroeiing bij eikenbomen.
Daarnaast zal Eikenprocessierups een groter probleem worden als er sprake is van éénzijdige beplanting, zoals lange lanen met alleen maar eiken. Diversiteit in de plantopstanden is de beste methode om het uit de hand lopen van dit soort plagen te voorkomen.

Cursus EPR-inspecteur

Biocontrole heeft in de loop der jaren een uitgebreide expertise opgebouwd met betrekking tot de biologie en bestrijding van Eikenprocessierups. Die kennis dragen we uit in de vorm van de cursus EPR-inspecteur. Deze cursus bestaat uit een dagdeel theorie en een dagdeel praktijk, waarbij o.a. nesten worden gezocht. De cursus EPR-inspecteur is geschikt voor medewerkers van gemeenten, groenvoorzieners en hoveniers en voor beheerders van recreatieterreinen.
Cursus Eikenprocessierups Inspecteur