Wortelboorder

Op deze pagina vindt u achtergrondinformatie over wortelboorder, het signaleren van de rupsen, poppen en vlinders, het schadebeeld en de bestrijding van de rupsen van wortelboorder.

Voor meer informatie over bedrijfsbezoek, determinatie, maatwerk, prijzen of bestellingen kunt u uiteraard contact met ons opnemen via het contactformulier of telefonisch (contactgegevens).

Levenswijze en levenscyclus

Wortelboorders (Hepialidae) zijn in de grond levende larven van vlinders. Deze rupsen zijn zeer schadelijk voor diverse tuinbouw-gewassen omdat ze ondergronds aan de wortels van planten vreten.
Wereldwijd komen wel 600 verschillende soorten wortelboorders voor. In Nederland komen 5 soorten voor, waarvan slawortelboorder, en in mindere mate hopwortelboorder de schadelijke soorten voor tuinbouwgewassen zijn.

De rupsen komen tussen mei en half juli uit de eieren, in kassen vaak vroeger. Ze zijn bij het uitkomen van de eieren ongeveer 6-7 mm lang en groeien uit tot wel 4 cm lang. Ze zijn doorzichtig tot wit van kleur. Soms is de darminhoud als een zwarte streep in het insect zichtbaar. Rupsen van wortelboorder hebben een bruine kop, en grote kaken. Ze zijn bijzonder beweeglijk, als je ze op de grond of op je hand legt kronkelen ze om weg te komen.
Afhankelijk van de temperatuur in het voorjaar zullen de rupsen zich tussen maart (kas) en half juli verpoppen.

Voordat de rupsen zich verpoppen maken ze eerst een gang naar de oppervlakte van de grond, een uitgang waaruit de vlinders later kunnen uitvliegen.
In een aangetast perceel is dat te zien als nette ronde gaatjes in de grond. Deze zijn te verwarren met gangen die regenwormen maken, maar daar liggen vaak hoopjes met sliertjes grond naast. Als grond met een gaatje van wortelboorder wordt uitgegraven en je breekt de kluit met het gaatje open is de rups of cocon van de pop goed te vinden.
Als de pop uitgekomen is, is vaak de lichtbruine pophuid als een vliezige lege cocon naast het uitvlieggat te vinden.

De vlinders zijn oranjebruin van kleur en 3-4 cm groot. Ze vliegen vanaf april tot eind juli, vanaf de schemering en in het donker. De vrouwtjes laten laag vliegend boven het gewas hun eieren boven de waardplanten vallen, zo’n 300 stuks totaal. Bij regen of beregening tijdens de vlucht van de wortelboorder verschuilen de vlinders zich onder het gewas en leggen eieren dicht bij de plaats waar ze uit de pop komen.
Door de grote aantallen eieren en de verborgen levenswijze kan een kleine aantasting zo snel oplopen tot een grote plaag.

 BoorderBoorder

BoorderBoorder

Wortelboorders houden zich bij voorkeur op in kleigrond of lemige grond. De reden daarvoor is mogelijk dat ze in wat vettere grond beter hun uitvlieggaten kunnen maken dan in zandgrond. Soms vinden we ze ook in potten met boomkwekerijgewassen.

Signalering

De rupsen van wortelboorders kunnen alleen worden gevonden door aangetaste planten op te graven of rondom plekken van aantasting te graven. De rupsen zijn vanaf 4 weken na de ei-afzet te vinden.
De gaatjes van 2-3 mm doorsnede die door de rupsen als uitvliegopening in de grond worden gemaakt voor de vlinders zijn al voor het verpoppen zichtbaar nabij aangetaste planten Na het uitvliegen van de vlinders zijn gaatjes ook nog te vinden, dan vaak met de lege hulsjes van de cocons er direct naast.
Signaleren van de vlinders kan met blauwe vanglampen (zg cri-cri lampen) die ´s nachts moeten worden gebruikt. Deze methode wordt vooral in kassen en tunnels gebruikt. Om de vlucht van de vlinders buiten te monitoren is een permanente opstelling van een vanglamp geen goed idee omdat je dan van verre ook vlinders zou kunnen aantrekken. Wel kan in de avond gedurende bijvoorbeeld een uur een lamp voor een wit oppervlak worden opgesteld om de vlinders toch tijdig op te merken. Waarnemen op het uitvliegmoment van de vlinders is belangrijk om de bestrijding goed te kunnen timen. Vanglampen zijn maar in beperkte mate een bestrijdingsmethode: slechts een gedeelte van de vlinders wordt weg gevangen.
Er komen in den lande rare verschillen in uitvliegtijdstip voor. We doen waarnemingen bij enkele klanten in kassen en in de buitenteelt. Hoe hoger de instraling op de grond, des te eerder warmt de grond op en des te vroeger treedt verpopping op. Als gewassen zoals Pioen echter uitlopen vormt het blad een paraplu over de grond waardoor de opwarming van de grond vertraagd wordt. In die situaties is het moeilijk te voorspellen wanneer de vlinders zullen uitkomen. Vanglampen zijn dan echt een goede ondersteuning voor de waarnemingen.
Ook kunnen we niet stellen dat als de vlinders uitvliegen op een perceel kleigrond in het westen van het land, dat in de hele regio het geval zal zijn. We vonden in 2015 een verschil van 7 weken tussen het uitvliegen van vlinders op 2 percelen die op ongeveer 15 km van elkaar lagen. Ook het waarnemen is dus maatwerk per perceel!

Schade

De rupsen van wortelboorder zijn zeer schadelijk voor diverse tuinbouw-gewassen omdat ze ondergronds aan de wortels van planten vreten. Al in een jong stadium, net 1 cm lang, vinden we rupsen die al deels in plantenwortels geboord zitten. Ze vreten aan haarwortels, en boren gaten in dikkere wortelstokken zoals van Pioen of Liatris. Ze vreten hierin hele gangen, de schade kan bijzonder groot zijn.
Het is ook mogelijk dat de rupsen zich voeden met de bladeren of met de stengels van de plant, zoals we bij sla en diverse vaste planten zien. Daarnaast hebben we ze in potten met o.a. Clematis gevonden, waar ze aan de vlezige wortels eten. In Sering, Ligustrum en Forsythia zien we schade doordat de rupsen zich in de stam van de plant boren.
Groeiremming of compleet afsterven van de planten is het gevolg.
Ook kunnen secundaire aantastingen optreden, zoals door schimmels en door miljoenpoten in de beschadigde delen van de planten.

BoorderBoorderBoorder

Bestrijding

De rupsen van wortelboorder kunnen met insect-parasitaire aaltjes worden bestreden. Dat zijn microscopisch kleine wormpjes die de rupsen in de grond opzoeken en infecteren. Ze maken de rupsen ziek waarna deze dood gaan.
Daarbij is het belangrijk om ze al in een jong stadium aan te pakken. De kleine rupsen die nog niet weg geboord zitten in de wortels zijn het best bereikbaar voor de aaltjes. Er zijn 2 soorten aaltjes werkzaam tegen de rupsen van wortelboorder. Afhankelijk van de grondtemperatuur, het stadium van de rupsen, en de duur van de vluchtperiode worden dosering en de soort in te zetten aaltjes gekozen. Ook worden wel mixen van aaltjes gemaakt of herhaald lagere doseringen toegepast.
Als het probleem te laat wordt onderkend passen we de aaltjes soms toe in het stadium dat de rups de uitvlieggaten in de grond heeft gemaakt. De aaltjesoplossing loopt bij regen in de gaatjes. Op die manier worden rupsen, en ook net verpoppende exemplaren redelijk bestreden. De bestrijding van wortelboorderrupsen is moeilijk, vaak kiezen we voor een maatwerkoplossing aan de hand van waarnemingen bij klanten.
Ook de toepassingstechniek kan per situatie verschillen en is maatwerk waarover we bij voorkeur met onze klanten overleggen. Op die manier komen we tot de beste bestrijdingsresultaten!